หากมองย้อนกลับไป จุดเริ่มต้นของเส้นแถบสีดำขาวที่เราคุ้นตานี้เกิดจากความพยายามในการแก้ปัญหาคอขวดทางธุรกิจ เทคโนโลยี Barcode คิดค้นโดย Norman Joseph Woodland และ Bernard Silver สองนักศึกษาม.ดัง ด้านเทคในสหรัฐ โดยได้รับโจทย์จากผู้บริหารซูเปอร์มาร์เก็ตแห่งหนึ่งในปี 1948 ว่าอยากได้ระบบที่อ่านข้อมูลสินค้าได้อัตโนมัติ
Woodland พัฒนาอยู่นานนับสิบปี จนเทคโนโลยีนี้กลายเป็นสิทธิบัตรในปี 1952 และถูกใช้งานจริงครั้งแรกกับ “หมากฝรั่ง Wrigley’s” ในปี 1974
ในโลกธุรกิจและการตลาด Barcode คือนวัตกรรมเปลี่ยนโลกที่ทำให้ “สินค้าที่จับต้องได้” กลายเป็น “ข้อมูลดิจิทัล” และทั่วโลกจะมี มาตรฐานสากล (GS1) ที่กำหนดโครงสร้างตัวเลข 13 หลักประกอบด้วย รหัสประเทศ รหัสผู้ผลิต และ รหัสสินค้า
สิ่งนี้ก็เหมือนกับการออก “เลขบัตรประชาชน” ให้กับสินค้าทุกชิ้นบนโลก ทำให้ไม่ว่าจะส่งสินค้าไปขายที่ประเทศไหน ระบบก็สามารถระบุตัวตนของสินค้านั้นได้อย่างถูกต้องแม่นยำทันทีที่สแกน
เวลาต่อมาเมื่อความต้องการข้อมูลซับซ้อนขึ้น บาร์โค้ดแท่งแบบเดิม ที่เก็บข้อมูลได้จำกัดเเริ่มไม่เพียงพอ ทำให้ในเวลาต่อมาวิศวกรชาวญี่ปุ่นก็พัฒนาต่อยอดเกิดเป็นเทคโนโลยี QR Code (Quick Response Code) ได้สำเร็จ 1994
ยุคแรกๆ Barcode ทำหน้าที่พื้นฐานในการ จัดการสต็อก (Inventory Management) และ ตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability) เพื่อความโปร่งใส
ต่อมาในยุคดิจิทัล QR Code ได้กลายเป็นหัวใจสำคัญของ การตลาด O2O (Offline-to-Online) ที่เชื่อมลูกค้าเข้าสู่โลกออนไลน์ได้ทันที และช่วยให้การชำระเงินสะดวกรวดเร็วอย่างที่เราคุ้นเคยกัน
แต่ในยุคที่ Marketing Technology หรือ Martech พัฒนาไปอย่างมาก ทั้ง Barcode และ QR Code ยังมีสามารถทำหน้าที่บอก “ตัวตนของผู้ซื้อ” ผ่านระบบสมาชิก (Membership) หรือการสแกนผ่านแอปพลิเคชัน ทำให้แบรนด์รู้ลึกถึงพฤติกรรมลูกค้าได้ในทุกฝีก้า
📌 เมื่อ Barcode ถูกใช้เพื่อ “ระบุตัวตน” ได้?
ในโลกของการตลาดเทคโนโลยี Barcode และ QR Code ก็เป็นเทคโนโลยีที่ทรงพลังมากๆ หากนำไปประกอบกับระบบสมาชิกและ CRM (Customer Relationship Management)
เพราะสิ่งนี้สามารถเชื่อมโยงกลับไปหา Unique Identifier (UID) หรือตัวระบุตัวตนและพฤติกรรมของลูกค้าได้ และข้อมูลชุดนี้จะถูกนำไป ใช้ต่อในเชิงกลยุทธ์ได้หลายอย่างมากๆ เช่น
1. การเปลี่ยน “คนแปลกหน้า” ให้เป็น “คนที่รู้ใจ”
ในโลกการตลาดแบบเดิม แบรนด์อาจไม่รู้ว่าใครมาซื้อสินค้าบ้าง แต่ถ้าระบบ Barcode หรือ QR Code ถูกผูกเข้ากับบัญชีสมาชิก (Membership) แบรนด์จะรู้ทันทีว่า “นาย ก. ที่อยู่บ้านหลังนี้ ชอบซื้อสินค้าอะไร ซื้อถี่แค่ไหน และมีไลฟ์สไตล์อย่างไร” แบบไม่ต้องเดา
ข้อมูลนี้มีค่าราวกับทองคำ เพราะนี่คือข้อมูลที่แม่นยำ 100% (First-party data) ทำให้แบรนด์เห็นภาพรวมของลูกค้าหนึ่งคนได้ครบทุกมิติ ไม่ต้องทำการตลาดแบบหว่านแห สามารถเข้าไปดูแลลูกค้าแต่ละคนได้แบบเฉพาะเจาะจง (Personalization) ถึงที่บ้านได้เลย
2. รู้เส้นทางก่อนตัดสินใจซื้อ
เมื่อรู้ตัวตน (UID) จากการสแกนหรือทำธุรกรรม แบรนด์สามารถสืบย้อนกลับ (Traceability) ไปยังพฤติกรรมในอดีตได้ เพื่อหาคำตอบว่า “ทำไมลูกค้าคนนี้ถึงตัดสินใจซื้อ?”
ข้อมูลนี้สามารถวิเคราะห์ย้อนหลังได้ว่า การตัดสินใจซื้อครั้งนี้มาจากสื่อโฆษณาชิ้นไหน? มาจากคูปองส่วนลดที่ส่งให้ทางไลน์ หรือเพราะเห็นรีวิวจากอินฟลูเอนเซอร์?
หากรู้ว่าแคมเปญการตลาดไหนไม่ได้ผลกับลูกค้ากลุ่มนี้ ก็สามารถตัดงบประมาณส่วนนั้นทิ้ง แล้วไปทุ่มเทกับวิธีที่กระตุ้นยอดขายได้จริงแทน
3. ยิงโฆษณาแม่นยำราวจับวาง
เมื่อนำข้อมูลการซื้อขายจาก Barcode จำนวนมหาศาลมาพล็อตลงบนแผนที่ (Geomarketing) จะเกิดเป็น Heat Map ที่สามารถบอก “พิกัดความนิยม” และกำลังซื้อของผู้บริโภคในระดับพื้นที่ได้เลย
จากข้อมูลนี้แบรนด์สามารถใช้ข้อมูลนี้ในการเลือกทำเลเปิดสาขาใหม่ ให้ตรงกับถิ่นที่อยู่ของกลุ่มเป้าหมายที่มีกำลังซื้อสูง
แทนที่จะแจกใบปลิวหว่านไปทั้งอำเภอ ทีมการตลาดสามารถเลือกส่งโปรโมชั่นตรงไปเฉพาะหมู่บ้านหรือคอนโดมิเนียมที่มีประวัติการซื้อสินค้าประเภทนั้นๆ สูง เพื่อประหยัดงบประมาณและเพิ่มโอกาสปิดการขายได้มากขึ้นมหาศาล
4. การทำนายความต้องการในอนาคต
เมื่อ Data บอกพฤติกรรมการซื้อในอดีตที่ระบุตัวตนได้ ข้อมูลนี้เป็นประโยชน์มากที่จะให้ AI ใช้ในการทำนายพฤติกรรมของลูกค้าในอนาคตได้ เหมือนกับที่ Netflix รู้ว่าเราจะดูอะไร หรือ Shopee รู้ว่าเราจะซื้ออะไร
แบรนด์ที่ถือข้อมูลชุดนี้จะสามารถ “ทำนายว่าลูกค้าจะซื้ออะไรเป็นชิ้นต่อไป” และสามารถนำเสนอสินค้ามารอไว้เลย ก่อนที่ลูกค้าจะรู้ตัวว่าของชิ้นนั้นหมด เป็นการดักทางความต้องการได้อย่างสมบูรณ์แบบ
นี่เป็นส่วนหนึ่งของข้อดีทางการตลาดที่ต่อยอดจาก เทคโนโลยี Barcode ที่เริ่มต้นเพื่อความสะดวกในการจัดการธุรกิจ แต่เมื่อถูกนำมาผสานกับเทคโนโลยี MarTech ในปัจจุบันกลับเป็นเครื่องมือเก็บ Data ที่ต่อยอดได้มากมายมหาศาลwได้เช่นกัน
