ทำไมเราถึงชอบเป็น Anonymous? ชวนเข้าใจจิตวิทยา ‘การไม่เปิดเผยตัวตน’ เมื่ออยากมีคนรับฟังเรื่องในใจ แต่ไม่อยากให้ใครรู้จัก
เป็นกันไหม? อยากโพสต์ถามเรื่องย้ายงาน แต่หัวหน้าก็ตามอ่านอยู่ จะระบายก็กลัวเพื่อนร่วมงานเอาไปพูดต่อ อยากพูดสิ่งที่อยู่ในใจ สุดท้ายได้แต่พิมพ์แล้วลบ เพราะไม่รู้ว่าพูดออกไปแล้ว ผลที่ตามมาจะเป็นอย่างไร
Key Takeaway
- Anonymous คือการสื่อสารโดยไม่เปิดเผยชื่อหรือตัวตน ซึ่งมีมาตั้งแต่ก่อนยุคอินเทอร์เน็ต และปัจจุบันพบได้ทั่วไปในคอมมูนิตี้ออนไลน์
- การไม่เปิดเผยตัวตนช่วยลดความกังวลเรื่องการถูกตัดสิน และลดความรู้สึกว่าคำพูดอาจย้อนกลับมากระทบชีวิตจริง
- แนวคิด Online Disinhibition Effect อธิบายว่า เมื่อความเชื่อมโยงกับตัวตนจริงลดลง คนบางส่วนจึงกล้าเปิดเผยความคิด ความรู้สึก หรือประสบการณ์มากขึ้น
- LINE OpenChat เป็นตัวอย่างพื้นที่ Anonymous ใกล้ตัวของคนไทย ซึ่งถูกใช้ตั้งแต่คุยเรื่องแฟนด้อม การเรียน งาน ไลฟ์สไตล์ ไปจนถึงการหาเพื่อนคุย
คนไม่น้อยที่หันไปหาพื้นที่พูดคุยแบบ Anonymous หรือการไม่เปิดเผยตัวตน ที่เชื่อว่าน่าจะคุ้นหูกันอยู่บ้าง จึงอยากชวนมารู้จัก Anonymous ให้มากขึ้นกัน พร้อมสำรวจจิตวิทยาเบื้องหลังว่า ทำไมบางเรื่องเราถึงกล้าเล่าให้คนที่ไม่รู้จักฟัง และการไม่ต้องบอกว่าเราเป็นใคร ช่วยให้เรากล้าพูดมากขึ้นได้อย่างไร
Anonymous คืออะไร? และมีที่มาจากไหน
พจนานุกรม Oxford Advanced Learner’s Dictionary อธิบายว่า Anonymous ใช้กับบุคคลที่ไม่ทราบชื่อ หรือไม่ได้เปิดเผยชื่อ โดยคำนี้มีรากจากภาษากรีก an- ที่แปลว่า ‘ไม่มี’ และ onoma ที่แปลว่า ‘ชื่อ’ Anonymous จึงแปลตามตัวได้ประมาณว่า ไม่มีชื่อ และใช้ในบริบทของการพูด หรือการเขียนที่ไม่เปิดเผยชื่อนั่นเอง
จุดเริ่มต้นของ Anonymous นั้นมีมานานตั้งแต่ก่อนยุคอินเตอร์เน็ตแล้ว โดยในช่วงศตวรร๋ที่ 16-17 สังคมประเทศอังกฤษเราสามารถเห็นผลงาน Anonymous ได้ทั่วไปจนเป็นเรื่องปกติ ไม่ว่าจะเป็นบทละคร แผ่นพิมพ์ข่าว งานเสียดสี และงานเขียนทางศาสนา ด้วยเหตุผลนั้นต่างกันไป เช่น บางคนเป็นนักเขียนหน้าใหม่ที่อยากดูเสียงตอบรับก่อนเปิดชื่อ หรือบางคนต้องการปกป้องตัวเองจากการเผยแพร่งานที่เกี่ยวข้องกับความขัดแย้งทางศาสนา และการเมือง
ปัจจุบัน Anonymous ก็กลายเป็นเรื่องปกติที่พบเห็นได้บ่อยบนโลกออนไลน์ และโซเชียลมีเดีย ตั้งแต่การขอคำปรึกษาเรื่องส่วนตัว ระบายความรู้สึก ไปจนถึงการคุยเรื่องที่สนใจกับคนที่ไม่เคยเจอหน้ากัน เล่าบางเรื่องโดยไม่ต้องให้เพื่อน ครอบครัว หรือคนที่ทำงานรับรู้ไปด้วย เรียกได้ว่าเป็นเหมือนโลกที่ใช้ ความคิด ความชอบ และประสบการณ์คุยกัน โดยไม่จำเป็นต้องรู้ชื่อจริง หรือรู้จักตัวตนของกันและกัน
ทำไมเราถึงอยากพูด โดยไม่ให้ใครรู้ว่าเป็นเรา
เหตุผลหนึ่งคือ การกลัวถูกตัดสิน เช่น อยากถามเรื่องที่ไม่เข้าใจ แต่กลัวถูกมองว่าไม่เก่ง การไม่เปิดเผยตัวตนจึงกลายเป็นอีกทางเลือกสำหรับคนที่อยากพูดแต่กังวลต่อสายตาคนอื่นในสังคม
นอกจากนี้ เมื่อรู้สึกว่าคนอื่นไม่รู้ว่าเป็นเรา ความกังวลว่าคำพูดจะย้อนกลับมากระทบชีวิตจริงจะลดลง จึงสบายใจที่จะเล่าเรื่องที่เคยเก็บไว้มากขึ้น John Suler นักจิตวิทยา อธิบายว่า การสื่อสารแบบ Anonynous ทำให้การ ‘ยับยั้งตัวเอง’ บนโลกออนไลน์ลดลง ตามแนวคิด Online Disinhibition Effect บางคนจึงกล้าพูด หรือทำในสิ่งที่ปกติไม่ทำเมื่ออยู่ต่อหน้าคนอื่นมากขึ้น ทั้งในทางที่ดี และไม่ดีก็ตาม
ชวนดูกรณีศึกษา LINE OpenChat พื้นที่ที่คนไทยใช้คุยกันแบบ Anonymous
ลองมาดูตัวอย่างใกล้ตัวอย่าง LINE OpenChat ซึ่งเปิดให้ผู้ใช้คุยกันแบบ Anonymous ผ่านนามแฝงได้ มีการเปิดเป็นห้องต่างๆ กว่า 100,00 ห้องแล้ว มาดูกันว่าคนไทยคุยแลกเปลี่ยนเรื่องอะไรกันบ้างในพื้นที่นี้
สำหรับ LINE OpenChat เป็นฟีเจอร์ที่ต่อยอดมาจาก LINE Square ที่รวมคนสนใจเรื่องเดียวกันมาพูดคุย โดยผู้ใช้ตั้งชื่อ และรูปโปรไฟล์สำหรับแต่ละห้องแยกจากบัญชี LINE หลักได้ สมาชิกจึงรู้จักกันผ่านชื่อที่เลือกใช้ในกลุ่ม และเริ่มบทสนทนาได้โดยไม่ต้องบอกชื่อจริงหรือรู้จักกันมาก่อนในชีวิตประจำวัน
ปัจจุบัน LINE OpenChat เปิดให้บริการใน 3 ประเทศ คือ ญี่ปุ่น ไต้หวัน และไทย โดยทาง LINE เผยว่า ในไทยมีผู้ใช้งานรายเดือน 24 ล้านคนนั่งแท่นอันดับ 1 พร้อมอินไซต์ว่าหัวข้อที่ได้รับความนิยมครอบคลุมทั้งเรื่องที่ชอบ และเรื่องที่อยากได้คำแนะนำ โดยแบ่งเป็น 5 หมวดหลัก ได้แก่
ความบันเทิง – หาคนอินไปด้วยกัน ทั้งศิลปิน ซีรีส์ และแฟนด้อม โดยกลุ่มแฟนด้อมมีผู้ใช้งาน 1.3 ล้านคนต่อวัน กิจกรรมมีตั้งแต่แชร์ข่าว พูดคุย โหวต ไปจนถึงร่วมกิจกรรมเกี่ยวกับศิลปินที่ชอบ
การเรียน – หาเพื่อนช่วยกันเรียนรู้ มีผู้ใช้งาน 1.2 ล้านคนต่อวัน ใช้หาเพื่อนอ่านหนังสือ แลกเปลี่ยนโน้ต เตรียมสอบ และช่วยตอบคำถามของสมาชิก
งานและอาชีพ – แลกข้อมูลและมองหาโอกาส มีผู้ใช้งาน 700,000 คนต่อวัน ครอบคลุมการแบ่งปันงานพาร์ตไทม์ ข้อมูลที่ใช้ได้จริง และคำแนะนำเรื่องอาชีพ
ไลฟ์สไตล์ – คุยเรื่องที่อยู่ในชีวิตประจำวัน ตั้งแต่กีฬา สุขภาพ สัตว์เลี้ยง อาหาร ไปจนถึงท่องเที่ยว ให้คนเลือกเข้ากลุ่มตามเรื่องที่ตัวเองสนใจ
นอกจากนี้ยังมีห้องพูดคุยทั่วไป ไปจนถึง Role play หาเพื่อนแลกเปลี่ยนเรื่องราว เป็น Chit-chat Community พื้นที่สนทนาตามความสนใจต่างๆ สำหรับคนที่อยากมีเพื่อนคุย และแบ่งปันเรื่องของตัวเอง
พื้นที่ Anonymous จึงเป็นเหมือนพื้นที่ให้คนได้พูดคุยกันในสิ่งที่ไม่สะดวกพูดในชีวิตจริง ตั้งแต่เรื่องที่ชอบ เรื่องที่สงสัย ไปจนถึงเรื่องที่อยากขอคำแนะนำ โดยไม่ต้องรู้จักกัน เพราะบางทีการได้เจอคนที่เข้าใจเรื่องเดียวกัน และแลกเปลี่ยนกันก็เพียงพอแล้ว
Source: LINE, Oxford, academic
FAQ
Anonymous คืออะไร?
Anonymous หมายถึงการไม่เปิดเผยชื่อหรือตัวตนของผู้พูดหรือผู้เขียน บนโลกออนไลน์อาจอยู่ในรูปของการใช้นามแฝง ตั้งโปรไฟล์แยก หรือโพสต์โดยไม่ระบุชื่อจริง
ทำไมคนถึงชอบคุยแบบ Anonymous?
เพราะช่วยลดความกังวลเรื่องการถูกตัดสินจากคนรอบตัว ทำให้บางคนรู้สึกสบายใจขึ้นเมื่อต้องพูดเรื่องส่วนตัว ถามเรื่องที่ไม่มั่นใจ หรือขอคำแนะนำ
Online Disinhibition Effect คืออะไร?
เป็นแนวคิดทางจิตวิทยาที่อธิบายว่า เมื่อสื่อสารออนไลน์และรู้สึกว่าตัวตนจริงถูกมองเห็นน้อยลง คนอาจลดการยับยั้งตัวเองและกล้าพูดหรือแสดงออกมากกว่าการพบหน้ากัน
LINE OpenChat เป็น Anonymous หรือไม่?
LINE OpenChat เปิดให้ผู้ใช้ตั้งชื่อและรูปโปรไฟล์แยกสำหรับแต่ละห้อง จึงสามารถพูดคุยกับสมาชิกคนอื่นผ่านนามแฝง โดยไม่ต้องเปิดเผยชื่อจริงหรือเชื่อมกับโปรไฟล์ LINE หลักต่อสมาชิกในห้อง
